Hutspot met klapstuk: recept en het verhaal van Leidens Ontzet

Wat is hutspot?

Hutspot is een stamppot van aardappelen, wortelen en uien. Meestal gebruik je winterpeen. De groenten kook je samen gaar en daarna stamp je ze fijn. Volgens Wikipedia hoort er traditioneel gekookt klapstuk of spek bij, en worden de wortelen en uien in het kookvocht van het vlees gegaard. Het gerecht heeft veel namen: peen en uien, wortelstamppot, en in Vlaanderen en Limburg ook wortelstoemp.

Bron: Wikipedia: Hutspot.

Hutspot en Leidens Ontzet

Hutspot is in Leiden onlosmakelijk verbonden met 3 oktober. In 1573 en 1574 werd de stad belegerd door Spaanse troepen. Volgens Museum De Lakenhal stierven er naar schatting meer dan 6.000 mensen, bijna de helft van de inwoners, vooral door honger en ziekte. In de nacht van 2 op 3 oktober 1574 kwamen de polders rond Leiden onder water te staan en vluchtten de Spanjaarden. De watergeuzen brachten haring en wittebrood mee naar de stad.

Volgens de overlevering vond iemand in het verlaten Spaanse kamp bij de Lammenschans een ketel met hutspot. Die ketel staat nu in Museum De Lakenhal. Het museum schrijft dat volgens de overlevering de Leidse vrijbuiter Gijsbert Cornelisz. Schaeck de pot meenam. Het bekende verhaal over een weesjongen die de ketel vond, noemt het museum incorrect, al is het wel heel populair geworden. De ketel werd het symbool voor het overleven van de hongersnood. Nog steeds eten Leidenaren rond 3 oktober hutspot, haring en wittebrood.

Een leuk detail: de hutspot van toen leek niet op die van nu. Aardappelen waren nog niet gangbaar. Volgens Wikipedia bevatte de hutspot uit 1574 pastinaak als basis.

Bron: Museum De Lakenhal: Hutspot (kookpot) en Museum De Lakenhal: Siege and relief of Leiden.

Recept: hutspot met klapstuk

Dit is een eenvoudige basis voor 4 personen. Elke familie heeft zijn eigen versie, dus pas het gerust aan.

Ingrediënten

• 600 gram klapstuk
• 1 laurierblad en een paar peperkorrels
• 1 kilo kruimige aardappelen
• 1 kilo winterpeen
• 4 uien
• een klont boter
• zout en peper
• eventueel een scheutje melk

Bereiding

1. Zet het klapstuk in een grote pan en giet er net genoeg water bij dat het vlees onder staat. Doe er zout, het laurierblad en de peperkorrels bij.
2. Breng aan de kook, schep het schuim eraf en laat het vlees met de deksel op de pan zachtjes trekken tot het mals is. Reken op 2 tot 3 uur.
3. Schil intussen de aardappelen en de winterpeen en snijd ze in stukken. Snipper de uien.
4. Haal het vlees uit de pan en houd het warm. Kook de aardappelen, peen en ui in het kookvocht in ongeveer 20 tot 25 minuten gaar. Zorg dat alles net onder het vocht staat.
5. Giet af en vang wat kookvocht op. Stamp alles grof of fijn, zoals jullie het lekker vinden. Roer er boter door en eventueel wat kookvocht of melk.
6. Breng op smaak met zout en peper. Snijd het vlees in plakken en serveer het erbij.

Hutspot bewaren

Blijft er hutspot over? Laat het snel afkoelen en zet het binnen 2 uur in een afgesloten bakje in de koelkast. Het Voedingscentrum adviseert restjes uit de koelkast binnen twee dagen op te eten. In de vriezer is het 3 maanden houdbaar. Warm het op tot het door en door stomend heet is, en schep tussendoor om. Warm een restje niet voor een tweede keer op.

Bron: Voedingscentrum: 5x veilig met kliekjes.

Schrijf jullie eigen hutspot op

Hutspot lijkt simpel, maar elke familie doet het net anders. De een gebruikt meer peen, de ander stampt er spekjes of een zure appel door. Sommigen eten er rookworst bij in plaats van klapstuk. Juist die verschillen maken een familierecept. Vraag na hoe het bij jullie thuis ging en wanneer jullie het aten. Hoe je een recept zonder vaste maten opschrijft, lees je in recepten uit het hoofd opschrijven. Staan er oude maten in, zoals een pond peen? Kijk dan bij oude maten omrekenen.

Zet het recept daarna in jullie familiekookboek. Bij "Het verhaal erachter" schrijf je wanneer de hutspot op tafel kwam, bijvoorbeeld op 3 oktober of op de eerste koude dag van het jaar.