Blog · Omrekenen
Oude maten in recepten omrekenen: ons, pond, kopje en snufje
"Een half pond bloem, een ons boter en een kopje melk. In een matige oven." Zo staan veel oude recepten op papier. Wie het recept nu wil namaken, moet eerst puzzelen. In dit artikel lees je hoe je de bekendste oude maten omrekent naar gram en milliliter, en waar je beter zelf kunt meten.
Gewicht: ons en pond
In Nederland is een ons tegenwoordig 100 gram en een pond 500 gram. Een kilo is dus twee pond, of tien ons. Staat er in een oud recept "een half pond suiker", dan is dat 250 gram. "Anderhalf ons boter" is 150 gram.
Let op bij recepten uit Engelstalige landen. Daar is een pound ongeveer 454 gram en een ounce (oz) ongeveer 28 gram. Dat is een heel ander gewicht dan het Nederlandse ons. Komt het recept van een Amerikaanse of Engelse kennis, of uit een vertaald kookboek, kijk dan goed welke maat er bedoeld is.
Bron: Wikipedia: Ons (massa) en Wikipedia: Pond (massa).
Lepels: eetlepel en theelepel
Een eetlepel staat in omrekentabellen voor 15 ml en een theelepel voor 5 ml. Een eetlepel is dus drie theelepels. Dat zijn volumematen, geen gewichten. Een eetlepel bloem weegt minder dan een eetlepel suiker of zout.
Een veelgebruikte tabel geeft voor een afgestreken eetlepel bijvoorbeeld:
| Ingrediënt | 1 afgestreken eetlepel |
|---|---|
| Bloem | ongeveer 8 gram |
| Suiker | ongeveer 11 gram |
| Boter of margarine | ongeveer 14 gram |
| Zout | ongeveer 15 gram |
| Bakpoeder | ongeveer 7 gram |
| Cacao | ongeveer 8 gram |
Een volle (opgehoopte) lepel weegt meer. Oma's "eetlepel" was vaak gewoon een lepel uit de la, en die kan groter of kleiner zijn dan 15 ml. Bij bakken, waar het nauw luistert, is een weegschaal daarom het betrouwbaarst.
Bron: Wikibooks: Omrekenen van eenheden, keuken.
Het kopje: meet het zelf
Het lastigste is het kopje. In omrekentabellen staat een kopje vaak voor 250 ml. Maar in de praktijk betekende een kopje in een oud Nederlands recept meestal gewoon een kopje uit de kast. Een koffiekopje of theekopje is vaak een stuk kleiner; sommige tabellen rekenen daarvoor met 125 ml. Een Amerikaanse cup is ongeveer 237 ml.
Weet je welk kopje oma gebruikte, of staat er nog zo'n servies in de familie? Vul het met water en giet het in een maatbeker. Dan weet je het zeker. Weet je het niet, maak het recept dan een keer en kijk of het beslag of deeg klopt. Schrijf de maat die werkte in het recept, met het oude woord erbij: "1 kopje (150 ml) melk".
Tip: zet in je receptenboek altijd beide maten. "Een half pond (250 gram) bloem" bewaart oma's woorden en is toch duidelijk voor wie het recept later maakt.
Snufje, mespunt en scheutje
Sommige maten zijn bewust vaag. Een snufje is wat je tussen duim en wijsvinger pakt. Een mespuntje is wat er op de punt van een mes blijft liggen. Een scheutje is een korte plens uit de fles. Voor deze maten bestaat geen vaste hoeveelheid in gram of milliliter.
Bij zout, peper of nootmuskaat is dat prima: proef en pas aan. Maar soms bepaalt zo'n scheutje de smaak, zoals azijn in hachee of rum in een cake. Meet dan een keer na wat jij gebruikt en noteer het in theelepels of eetlepels. Dan smaakt het gerecht de volgende keer hetzelfde.
Oventemperatuur: wat is een matige oven?
Oude recepten noemen vaak geen graden maar een omschrijving. Een veelgebruikte omrekentabel geeft deze ruwe waarden:
| Omschrijving | Ongeveer |
|---|---|
| Lauwwarm | 100 tot 150 °C |
| Matig warm | 150 tot 175 °C |
| Tamelijk warm | 175 tot 200 °C |
| Warm | 200 tot 225 °C |
| Heet | 225 tot 275 °C |
Ovens van vroeger stookten anders dan een moderne oven met hete lucht. Zie de tabel dus als startpunt. Kijk tijdens het bakken goed naar de kleur, en prik bij cake of taart met een satéprikker of het gaar is.
Bron: Wikibooks: Omrekenen van eenheden, keuken.
Andere oude woorden
Je komt in oude recepten ook woorden tegen die je nu minder hoort. Een paar voorbeelden:
- Bloem naar behoefte: voeg bloem toe tot het deeg niet meer plakt. Noteer daarna hoeveel het ongeveer was.
- Een klontje boter: een kleine hoeveelheid, zonder vaste maat. Weeg een keer wat jij pakt en zet dat erbij.
- Zelfrijzend bakmeel: bloem waar al bakpoeder in zit. Gebruik je gewone bloem, dan moet je bakpoeder toevoegen; kijk op de verpakking hoeveel.
Zet het om, maar bewaar het origineel
Het mooiste receptenboek heeft beide: het recept zoals iedereen het nu kan maken, en de woorden van toen. Maak een foto van het oude kaartje en bewaar die. Lees hoe in oude receptenkaartjes digitaliseren. Hoe je het recept daarna duidelijk opschrijft, lees je in een recept opschrijven.
In Familiesmaak typ je het recept in je eigen woorden, met de oude maat en de nieuwe maat erbij. Kies de stijl Schrift als je wilt dat het boek op een oud receptenschrift lijkt. Hoe dat eruitziet, zie je op zo ziet het eruit.
Veelgestelde vragen
Hoeveel gram is een ons?
In Nederland is een ons tegenwoordig 100 gram. Een pond is 500 gram, en een kilo is dus tien ons.
Hoeveel ml is een kopje in een oud recept?
Omrekentabellen rekenen vaak met 250 ml, maar een koffie- of theekopje is meestal kleiner, rond de 125 ml. Meet het kopje na met een maatbeker als dat kan.
Hoeveel is een eetlepel?
Een eetlepel is 15 ml en een theelepel 5 ml. Het gewicht hangt af van het ingrediënt: een afgestreken eetlepel bloem is ongeveer 8 gram, suiker ongeveer 11 gram.
Wat is een matige oven?
Volgens een veelgebruikte tabel ongeveer 150 tot 175 °C. Zie dat als startpunt en kijk tijdens het bakken goed naar de kleur.
Zet oma's recept in je eigen kookboek
In Familiesmaak schrijf je het recept in je eigen woorden, met de oude en de nieuwe maat erbij. Je ziet meteen een opgemaakte pagina.
Maak je kookboek