Oude kookboeken en receptenschriften bewaren: zo blijven ze goed

Waarom oude kookboeken kwetsbaar zijn

Veel papier uit de negentiende en twintigste eeuw is zuur en bevat lignine, een stof uit hout. Volgens de Universiteitsbibliotheek Groningen gaat zulk papier op den duur vergelen en verzwakken. Het scheurt makkelijker en wordt uiteindelijk bros. Je ziet dat vooral bij goedkoop drukwerk, zoals kranten en pockets. Een receptenschrift of een knipsel uit een tijdschrift kan dus sneller achteruitgaan dan je denkt. Slechte bewaaromstandigheden maken het erger.

Een kookboek heeft het ook nog eens zwaar gehad in de keuken: vetvlekken, spetters, ezelsoren en losse bladzijden. Reden genoeg om er nu goed voor te zorgen.

De beste plek in huis

Musea en archieven houden voor papier een vrij constante temperatuur aan van rond 18 °C en een luchtvochtigheid van 50 tot 55%. Thuis lukt dat niet precies, schrijft de UB Groningen, maar je kunt het wel benaderen. Een paar tips, deels van de UB Groningen en deels uit de praktijk:

• Geen zolder, schuur of kelder. Daar schommelen temperatuur en vocht te veel.
• Niet bij de verwarming. Zet een boekenkast niet rondom een warmtebron, en houd de kamer liever niet warmer dan 21 °C.
• Niet tegen een vochtige muur. Vocht geeft kans op schimmel.
• Uit de zon. Zon- en lamplicht bevatten UV-straling en geven warmte af. Beide zijn schadelijk voor papier.
• Niet in de keuken. Damp en vet van het koken zijn slecht voor papier. Kook liever van een kopie.

Bron: Universiteitsbibliotheek Groningen: Behoud van boeken en papier.

Waarin bewaar je het?

Losse receptenkaartjes en knipsels kun je het best bewaren in materialen die speciaal voor archief zijn gemaakt. De UB Groningen raadt af om documenten te bewaren in plastic hoezen met weekmakers, of in kartonnen mappen en dozen met veel zuur of lignine. Haal paperclips en nietjes eruit, want die gaan op den duur roesten en tasten het papier aan. Zoek bij een hobby- of archiefwinkel naar zuurvrije mappen en dozen.

Geen plakband

Is er een bladzijde gescheurd? Grijp dan niet naar plakband. Volgens de UB Groningen kan de lijm van zelfklevende tape op den duur het papier aantasten. Voor echte reparaties is een specialist nodig. Leg een losse bladzijde liever op de goede plek terug, of bewaar hem in een zuurvrije map naast het boek.

Voorzichtig bladeren

Een oud boek dat niet vanzelf plat openvalt, moet je niet openduwen. Leg het liever in een V-vorm op twee opgerolde, schone theedoeken. Trek een boek ook niet aan de bovenkant van de rug uit de kast. Duw de boeken ernaast een beetje naar achteren en pak het boek in het midden. Werk met schone, droge handen.

Vocht, schimmel of beestjes

Is een boek nat geworden? Dan is schimmel de grootste bedreiging. Volgens de UB Groningen moet een nat boek zo snel mogelijk drogen, bijvoorbeeld opengewaaierd, met een ventilator op afstand en een raam open. Een boek van een rommelmarkt, zolder of uit een kelder kun je het best eerst goed bekijken voordat je het tussen je andere boeken zet. Bij twijfel of bij een waardevol boek: vraag advies aan een restaurator.

Bewaar het boek, gebruik de recepten

Het beste is een tweesporenaanpak. Het originele boek of schrift bewaar je zorgvuldig. De recepten zet je over, zodat de familie ermee kan koken. Hoe je kaartjes en bladzijdes fotografeert en de tekst overzet, lees je in oude receptenkaartjes digitaliseren. Staan er oude maten in, zoals een ons of een kopje? Kijk dan bij oude maten omrekenen.

In Familiesmaak kun je de tekst van een foto plakken bij stap 2. De site zet de naam, de ingrediënten en de bereiding dan klaar in het formulier. Kijk het daarna goed na, want bij handschrift gaat kopiëren niet altijd goed. Kies de stijl Schrift als het boek moet lijken op oma's receptenschrift. Zo heb je het origineel veilig in de kast en een nieuw boek op het aanrecht.