Gasstand omrekenen naar graden: tabel voor oma's oven en recepten

Wat is een gasstand?

Een gasstand is geen aantal graden. Het is een stand op de knop van een gasoven. Wikipedia noemt dit systeem gas mark: een temperatuurschaal op gasovens, die opkwam in de jaren twintig met de eerste thermostaat op de knop. Daarom schreef men in recepten de stand op, niet de graden. De schaal loopt meestal van 1 tot 9, met in sommige tabellen nog lagere standen onderaan.

Een moderne elektrische oven heeft die standen niet. Daarom moet je het getal op het kaartje omrekenen naar graden Celsius. Zo kun je het recept van oma weer gebruiken in de oven die je nu hebt.

Bron: Wikipedia: Gas mark.

Tabel: gasstand naar graden Celsius

De tabel hieronder gebruikt de waarden voor een gewone boven- en onderwarmte-oven. Voor hetelucht staat er een aparte kolom.

Gasstand	Boven/onder (°C)	Hetelucht (°C)	Omschrijving
1	140	120	zeer zacht
2	150	130	zacht
3	170	150	matig zacht
4	180	160	matig
5	190	170	matig warm
6	200	180	warm
7	220	200	heet
8	230	210	zeer heet
9	240	220	zeer heet

De waarden voor boven en onder komen overeen in twee bronnen: Wikipedia en een Nederlandse omrekentabel. De kolom hetelucht is de waarde voor boven en onder min 20 graden, volgens de vuistregel hieronder. De omschrijvingen zijn ruwweg gebaseerd op de Engelse namen uit Wikipedia.

Bron: Rekenmachinepro: baktemperatuur omrekenen en Wikipedia: Gas mark.

Staat er een lage stand op het kaartje, zoals een kwart of een half? Wikipedia noemt 110 °C voor stand ¼ en 120 °C voor stand ½. Zulke standen kom je vooral tegen bij meringues of bij gerechten die lang in de oven staan.

Hetelucht: 20 graden lager

Een gewone oven verwarmt met een element boven en een element onder. Een heteluchtoven heeft ook een ventilator die de warme lucht rondblaast. Daardoor gaart het gerecht sneller. Reken daarom ongeveer 20 °C lager dan bij boven en onder. Staat er in het recept gasstand 4, dus 180 °C, dan zet je een heteluchtoven op ongeveer 160 °C.

Rekenmachinepro schrijft ook dat hetelucht ongeveer 10 tot 15 procent sneller gaart. Kijk dus iets eerder in de oven dan het recept zegt.

Bron: Rekenmachinepro: ovenstand omrekenen en Rekenmachinepro: baktemperatuur omrekenen.

Waarom jouw oven toch anders bakt

Ovens verschillen. Dat geldt voor oude gasovens en voor nieuwe elektrische ovens. Eén van de bronnen schrijft dat veel ovens 10 tot 25 graden afwijken van wat het display toont. Een tabel is dus een startpunt, geen garantie.

Ook tabellen onderling verschillen een paar graden. Wikipedia schrijft dat tabellen voor de keuken de temperatuur meestal afronden op tientallen graden, met stappen van 10 of 20 graden tussen de standen. Vind je op een andere site net een iets andere waarde, dan is dat dus geen fout.

• Koop een losse oventhermometer en hang die in het midden van de oven. Dan weet je wat je oven werkelijk doet.
• Bak de eerste keer met een recept dat je kent. Zo zie je of je oven te warm of te koud staat.
• Zet de bakplaat in het midden, tenzij het recept anders zegt.
• Kijk in de laatste minuten naar kleur en geur, niet alleen naar de klok.

Zo gebruik je de tabel bij een oud recept

1. Zoek de gasstand op het kaartje.
2. Lees in de tabel de temperatuur voor jouw oventype.
3. Verwarm de oven goed voor, ook als er op het kaartje niets over voorverwarmen staat.
4. Controleer na ongeveer driekwart van de baktijd of het gerecht al gaar is.
5. Noteer de temperatuur die goed werkte.

Ander oud meetwerk, zoals ons, pond en kopje, vind je in het artikel Ons, pond en kopje omrekenen in oude recepten. Daar staat geen oventemperatuur, dus gebruik beide artikelen naast elkaar.

Zet de graden in jullie familieboek

Je hoeft in een familiekookboek niet de oude gasstand te laten staan. Schrijf in Familiesmaak bij het recept de temperatuur in graden Celsius, en noem in de tekst of tip de oorspronkelijke gasstand. Dan blijft het recept van oma herkenbaar en kan iedereen het meteen gebruiken. Heb je het kaartje nog? Plak de tekst in en pas de oventemperatuur zelf aan. Kijk daarna goed na of alles klopt, want handschrift wordt niet altijd goed gelezen. Het verhaal erachter, zoals "gasstand 4 en niet hoger of de bovenkant verbrandt", hoort in de tip van de kok.