Vragen aan opa en oma over hun recepten: 35 interviewvragen

Voor je begint: zo wordt het een fijn gesprek

Spreek het gesprek van tevoren af. Zeg waarom je het vraagt: je wilt de recepten bewaren voor de familie. Dan weet opa of oma waar het over gaat en kan hij of zij er alvast over nadenken. Kies een moment van de dag waarop hij of zij fit is, en houd het kort. Een uur is vaak genoeg. Je kunt altijd een tweede keer afspreken.

Het werkt goed om het gesprek te koppelen aan iets dat je samen doet. Kook het gerecht samen, of blader door een oud kookboek of een doos met receptenkaartjes. Dingen die je ziet, ruikt en proeft maken herinneringen los. Vraag of je het gesprek mag opnemen met je telefoon. Dan hoef je niet alles mee te schrijven en kun je beter luisteren.

Vragen over het recept zelf

Begin met het gerecht. Vraag naar de praktische dingen, want die vergeet je later het eerst.

1. Welk gerecht maakte je het vaakst?
2. Van wie heb je dit recept geleerd?
3. Stond het ergens op papier, of zat het in je hoofd?
4. Voor hoeveel personen maakte je het meestal?
5. Hoe lang ben je er ongeveer mee bezig?
6. Welke ingrediënten zijn echt belangrijk, en welke mag je weglaten?
7. Wat is het geheim? Wat doe jij anders dan anderen?
8. Hoe weet je dat het klaar is? Waar kijk, ruik of proef je naar?
9. Welke pan of welk gereedschap gebruikte je ervoor?
10. Waar kocht je de ingrediënten vroeger?
11. Wat ging er wel eens mis, en hoe loste je dat op?
12. Wat eet je erbij?

Zegt oma "een beetje" of "op gevoel"? Vraag dan of ze het wil laten zien. Hoe je zo'n recept zonder maten toch goed vastlegt, lees je in recepten uit het hoofd opschrijven.

Vragen over de herinneringen

Daarna komt het mooiste deel: de verhalen. Deze vragen helpen om het recept een plek te geven in het leven van opa en oma.

13. Wanneer at je dit als kind?
14. Wie kookte er bij jou thuis? Hoe zag die keuken eruit?
15. Was het een gerecht voor elke dag of voor een feestdag?
16. Wat aten jullie op zondag?
17. Wat stond er op tafel met Kerstmis, Pasen of een verjaardag?
18. Wat at je liever niet als kind?
19. Welk gerecht maakte je voor het eerst toen je op jezelf woonde?
20. Wat kookte je toen de kinderen klein waren?
21. Welk gerecht vroegen de kinderen of kleinkinderen altijd?
22. Is er een gerecht dat je doet denken aan iemand die er niet meer is?
23. Wat at je op je trouwdag, of op een ander belangrijk moment?
24. Heb je een recept van een buurvrouw, vriendin of collega overgenomen?

Vragen over vroeger en nu

Koken is in een paar generaties veel veranderd. Opa en oma weten hoe het vroeger ging. Dat is zelf ook een stuk familiegeschiedenis.

25. Kookte je vroeger op gas, op kolen of op iets anders?
26. Had je een koelkast of een vriezer? Hoe bewaarde je eten?
27. Wat maakte je zelf in, zoals jam, zuurkool of ingemaakte groente?
28. Wat was duur en dus iets bijzonders?
29. Welke groente at je in de winter, en welke in de zomer?
30. Wat deed je met restjes?
31. Welk gerecht kook je nu nog steeds, en welk niet meer?
32. Wat vind je van hoe er nu gekookt wordt?

Vragen om af te sluiten

33. Welk recept moet er echt in het familiekookboek?
34. Welke tip wil je de kleinkinderen meegeven in de keuken?
35. Mogen we je naam bij het recept zetten, bijvoorbeeld "van oma"?

Je hoeft niet alle vragen te stellen. Kies er tien die bij jullie passen en laat het gesprek verder zijn eigen gang gaan. Vaak komt het beste verhaal bij een vraag die je niet had bedacht.

Na het gesprek: leg het meteen vast

Schrijf het recept dezelfde dag uit, nu je het nog weet. Luister de opname terug en zet de mooiste zinnen apart. Een zin als "Dit maakte ik altijd als het buiten vroor" zegt meer dan een lange uitleg. Hoe je zo'n herinnering kort en levendig opschrijft, lees je in een verhaal bij een recept schrijven.

Bewaar de opname en je aantekeningen goed, bijvoorbeeld op twee plekken. Een stem van opa of oma is later heel waardevol, ook los van het recept.

Van interview naar kookboek

In Familiesmaak typ je het recept in je eigen woorden. Bij elk recept is een vak "Het verhaal erachter" voor de herinnering uit het gesprek, en bij "Van wie?" zet je de naam, zoals "van oma". Begin een zin met "Tip:" en die komt als tip van de kok bij het recept. Wil je dat de rest van de familie ook meedoet? Kies dan bij stap 3 "Nodig familie uit". Meer over samen schrijven lees je in een familiekookboek samen maken.

Achtergrond: PBS, Sharing Family Traditions and Stories en Immaterieel Erfgoed: eetcultuur en oral history.