Banketstaaf zelf maken met bladerdeeg: recept voor staaf en boterletter

Boter, banket of amandel: wat betekent de naam?

Een boterletter heet ook banketletter en is een letter van bladerdeeg, gevuld met spijs. De staaf is hetzelfde gebak in een rechte vorm. Vooral rond Sinterklaas en kerst ligt het op tafel. Banketletters staan al in Max Havelaar uit 1859, en ook in het liedje "O, kom er eens kijken" duikt de letter van banket op.

De naam zegt iets over de ingrediënten. "Boterletter" komt van de versie waarvan het bladerdeeg alleen met roomboter is gemaakt. Een letter met amandelspijs geldt als het origineel. In goedkoper gebak zit vaak banketbakkersspijs, met abrikozenpitten en witte bonen in plaats van amandelen. Die vulling is plakkeriger.

Bron: Wikipedia: Boterletter en Wikipedia: Amandelspijs.

Recept: 3 staven of 2 letters

Elke staaf geeft ongeveer 8 plakken. Reken op 30 minuten werk, 15 minuten koelen en 25 minuten bakken. Laat diepvriesdeeg vooraf ontdooien volgens de verpakking.

Ingrediënten

• 450 gram bladerdeeg met roomboter
• 300 gram amandelspijs
• 1 ei
• rasp van een halve citroen
• 2 eetlepels abrikozenjam
• eventueel een handje amandelschaafsel

Bereiding

1. Verwarm de oven voor op 200 °C. Bekleed een bakplaat met bakpapier.
2. Klop het ei los. Kneed de citroenrasp en een eetlepel ei door de spijs. Bewaar de rest van het ei in een schone kom.
3. Rol de spijs tot drie rollen van ongeveer 30 cm, zo dik als een duim.
4. Rol of leg het bladerdeeg tot drie stroken van ongeveer 30 bij 10 cm. Leg op elke strook een rol spijs, iets uit het midden.
5. Bestrijk de lange rand met wat water. Vouw het deeg om de spijs en druk de naad goed aan. Vouw ook de uiteinden dicht, zodat de spijs er niet uitloopt.
6. Leg de staven met de naad naar onderen op de bakplaat. Zet ze 15 minuten in de koelkast. Koud deeg houdt zijn vorm beter.
7. Bestrijk de staven met het losgeklopte ei. Prik er met een vork gaatjes in, zodat stoom weg kan. Strooi er eventueel amandelschaafsel over.
8. Bak de staven in ongeveer 25 minuten goudbruin. Het deeg moet ook aan de onderkant gaar en droog zijn.
9. Verwarm de jam met een lepel water en strijk hem over de warme staven. Laat ze afkoelen op een rooster.

Zo vorm je de letter

Volgens Wikipedia is een boterletter meestal een O, S, M of een W, die eigenlijk een M op de kop is. Met drie losse staven maak je ook een H. Rond kerst krijgt het gebak vaak de vorm van een ring. Gebruik voor een letter een langere strook deeg, of plak twee stroken aan elkaar.

Letter	Zo pak je het aan
O	Buig één lange staaf tot een ring en druk de uiteinden goed op elkaar.
S	Leg één lange staaf in twee bochten. Laat ruimte tussen de bochten, want het bladerdeeg zet uit.
M of W	Leg één lange staaf in drie punten. Een W is dezelfde vorm, maar dan op de kop.
H	Leg twee staven rechtop en één dwars ertussen. Plak de naden met wat water vast.

Een moeilijke letter, zoals een A of B, kost meer naden en dus meer kans op lekkende spijs. Maak zulke letters uit losse korte staven, die je tegen elkaar legt. Vorm de letter meteen op de bakplaat. Verplaatsen lukt daarna slecht.

Bron: Wikipedia: Boterletter.

Schoon werken met spijs en deeg

Bladerdeeg en spijs horen niet rauw in je mond, ook niet even om te proeven. In meel kan E. coli zitten en in de spijs en de eilaag zit vaak rauw ei. Was daarom je handen met zeep na het werken met rauw deeg en eieren. Gebruik een schoon mes en schone planken voor het afgebakken gebak. Bak het gebak door en door gaar. Gerechten met rauw ei bewaar je maximaal 24 uur in de koelkast, dus maak de staven niet dagen vooruit klaar. Heb je zelf spijs met rauw ei gemaakt? Bak die uiterlijk de volgende dag.

Blijft er na het bakken iets over, doe het dan in een afgesloten bakje of trommel. Het Voedingscentrum noemt voor bereid eten een bewaartijd van twee dagen in de koelkast en 3 maanden in de vriezer. Bladerdeeg blijft alleen vers echt krokant, dus eet de staaf het liefst op de dag zelf.

Bron: Voedingscentrum: 5x veilig met eieren, E. coli en 5x veilig met kliekjes.

Wie kreeg welke letter?

Bij dit gebak hoort vaak een klein ritueel. Kreeg iedereen zijn eigen beginletter, of ging er één staaf door de hele familie? Vraag het na met vragen aan opa en oma en zet het antwoord bij het verhaal. In jullie familiekookboek staat het recept onder "Gebak & koek", met bij "Van wie?" de naam van de bakker. Maakte tante de S altijd net iets anders? Begin die aanwijzing met "Tip:", dan krijgt hij een eigen plek op de pagina. Nodig via stap 3 de neven en nichten uit, dan vullen zij hun eigen versie aan.