Familierecepten vertalen: zo maak je een recept leesbaar voor de hele familie

Waarom een recept vertalen?

Er zijn goede redenen om een recept te vertalen. Kleinkinderen spreken de taal van oma misschien niet meer. Een neef woont in het buitenland. Of het recept staat in een schrift in een andere taal, en je wilt het in het Nederlands in het familieboek hebben. Soms wil je juist beide talen in het boek.

Het risico is dat een vertaling het gerecht verandert. Een fout bij een hoeveelheid of een ingrediënt merk je pas aan tafel. Werk daarom stap voor stap.

Stap 1: schrijf eerst het origineel op

Begin met de tekst zoals hij is. Typ hem over of plak hem, ook als je hem niet volledig begrijpt. Is het handschrift moeilijk te lezen? Vraag een familielid om mee te lezen. Bij tekst op een foto kan je telefoon helpen, maar de uitkomst klopt bij handschrift niet altijd. Lees daarom het resultaat na. Meer daarover vind je in recepten uit het hoofd opschrijven.

Bewaar het origineel altijd, ook als het boek in het Nederlands is. De oorspronkelijke woorden zijn deel van het verhaal.

Stap 2: vertaal niet woord voor woord

Een recept is geen literaire tekst. Gebruik korte zinnen, de gebiedende wijs ("snijd de ui") en één handeling per regel. Dat vertaalt makkelijker en leest sneller. Computervertaling kan helpen voor een eerste versie, maar controleer iedere regel, vooral de ingrediënten en hoeveelheden.

Let op woorden die meer zeggen dan alleen een naam. Zo is sereh volgens Wikipedia de Indonesische naam voor wat in het Nederlands citroengras heet, in het Engels lemongrass. Wikipedia noemt dat je het meekookt en er voor het eten weer uit haalt. Zo'n detail verlies je makkelijk als je alleen de naam vertaalt.

Bron: Wikipedia: Citroengras.

Stap 3: laat eigen namen staan

Niet alles hoort vertaald te worden. Namen van gerechten zijn vaak de naam waaronder de familie het kent. Zet de naam in de oorspronkelijke taal bovenaan en de omschrijving in het Nederlands eronder. Dat doet recht aan de herkomst.

Wikipedia beschrijft bijvoorbeeld hoe Surinaamse roti met de Hindoestaanse emigratie naar Suriname kwam. Het woord roti vertaal je niet, je legt het uit: een plat brood van volkorenmeel, gebakken op een hete plaat, met bijgerechten erbij. Voor Indische families geldt iets vergelijkbaars. Wikipedia noemt Petjoh, een mengvorm van Maleis en Nederlands. Een woord uit die taal vertaal je liever niet weg, maar leg je uit.

Bron: Wikipedia: Roti en Wikipedia: Indische Nederlanders.

Stap 4: reken maten om en controleer

Maten zijn de grootste valkuil. Een kopje, een glas of een handje verschilt per land en per huis. Weeg of meet één keer na en schrijf de hoeveelheid in gram of milliliter op, zodat iedereen hetzelfde resultaat krijgt. Een stappenplan staat in oude maten omrekenen in familierecepten.

• Gebruik overal dezelfde eenheden, bijvoorbeeld gram en milliliter.
• Noteer de temperatuur in graden Celsius en de oven met boven- en onderwarmte of hetelucht, als je dat weet.
• Controleer of ingrediënten in Nederland dezelfde naam hebben, zoals soorten meel of kruiden.

Stap 5: laat de maker meelezen

Laat degene van wie het recept komt de vertaling lezen, als dat kan. Zij herkent meteen of de smaak en de volgorde kloppen. Is die persoon er niet meer, dan kan een ander familielid het controleren. Schrijf eerlijk op wat je niet zeker weet, bijvoorbeeld "hoeveelheid onzeker".

Een tweetalig boek maken

Wil je twee talen in het boek? Kies dan één vaste opbouw. In Familiesmaak typ je per recept de tekst en het verhaal. Je kunt de oorspronkelijke tekst in het verhaal laten staan en de vertaling in de bereiding zetten, of andersom. Beslis het één keer voor het hele boek, zodat de pagina's er hetzelfde uitzien. Hoe je recepten indeelt, lees je in een familiekookboek indelen in hoofdstukken.

Open Familiesmaak, typ het vertaalde recept in en vul bij "Van wie?" de oorspronkelijke maker in. Gebruik alleen recepten en foto's die van jou of je familie zijn, of waarvoor je toestemming hebt. Een proef-PDF is gratis; bestellen kan nog niet.