Kerststol recept met amandelspijs: zelf bakken met een zachte spijskern

Van Duitse Stollen naar Hollandse kerststol

Een stol is een luxe brood van deeg, rozijnen en amandelspijs. Zowel het woord als het brood komt uit Duitsland. In Nederland staat in 1890 een Thüringer Weihnachtsstollen in de Leeuwarder Courant. Als "Kerststol" duikt de Nederlandse versie in 1929 op in de Nieuwe Rotterdamsche Courant.

Er is ook een verschil met Duitsland. Een Nederlandse stol bevat altijd amandelspijs. In Duitsland is dat geen vaste regel. De Dresdner Stollen, die al in 1474 in een officieel document staat, is vooral een zwaar brood vol vruchten. Traditioneel krijgt alleen de kerststol poedersuiker. De paasstol bevat sukade en heeft vaker extra ingrediënten.

Bron: Wikipedia: Stol en Wikipedia (Engels): Stollen.

Recept voor 2 stollen

Je krijgt samen ongeveer 24 plakken. Reken op 45 minuten werk, ruim 2 uur rijzen en 35 minuten bakken. Week de rozijnen en krenten het liefst de avond ervoor.

Ingrediënten

• 200 gram rozijnen
• 50 gram krenten
• 50 gram sukade, fijn gesneden
• 500 gram bloem
• 1 zakje gedroogde gist (7 gram)
• 50 gram suiker
• 1 theelepel zout
• 1 theelepel kaneel
• rasp van 1 citroen
• 225 ml lauwe melk
• 1 ei
• 100 gram zachte roomboter, plus 30 gram gesmolten boter voor erop
• 300 gram amandelspijs
• poedersuiker

Bereiding

1. Spoel de rozijnen en krenten en laat ze een nacht weken in water. Giet ze af en dep ze goed droog. Nat fruit maakt het deeg plakkerig.
2. Meng bloem, gist, suiker, kaneel en citroenrasp in een grote kom. Voeg de melk en het ei toe en kneed 5 minuten.
3. Voeg zout en boter toe en kneed nog 10 minuten, tot het deeg soepel is.
4. Laat het deeg afgedekt op een warme plek ongeveer een uur rijzen, tot het dubbel zo groot is.
5. Kneed het fruit en de sukade er kort door. Verdeel het deeg in twee delen.
6. Rol elk deel uit tot een ovaal van ongeveer 25 bij 20 cm. Rol de spijs in twee staven en leg in elk ovaal een staaf net naast het midden.
7. Vouw het deeg over de spijs en druk de rand aan. Leg de stollen op een bakplaat met bakpapier en laat ze afgedekt nog ongeveer 45 minuten rijzen.
8. Bak de stollen in een voorverwarmde oven op 180 °C in ongeveer 35 minuten goudbruin. Dek ze af met aluminiumfolie als ze te snel kleuren.
9. Bestrijk de warme stollen met de gesmolten boter. Laat ze afkoelen op een rooster en bestrooi ze met poedersuiker.

Dat boteren is geen versiering. Volgens Wikipedia blijft een stol zo langer vochtig.

Bron: Wikipedia (Engels): Stollen.

De spijs zelf maken

Amandelspijs is een mengsel van amandelen en suiker, soms met citroenrasp of rauw ei. Goedkopere banketbakkersspijs is gemaakt van abrikozenpitten en witte bonen. Maak je hem zelf, dan weet je wat erin zit.

Voor ongeveer 350 gram maal je 150 gram blanke amandelen fijn in een keukenmachine. Voeg 150 gram fijne suiker, 1 ei en de rasp van een halve citroen toe en draai tot een bal. Wikkel die in folie en leg hem een paar uur in de koelkast.

Let op de tijd. Het Voedingscentrum zegt dat je gerechten met rauw ei maximaal 24 uur bewaart, altijd in de koelkast. Bak de spijs dus uiterlijk de volgende dag. Proef niet van de rauwe spijs. Het Voedingscentrum raadt zwangeren, jonge kinderen, ouderen en mensen met een verminderde weerstand af om gerechten te eten waarin ei rauw blijft. Na het bakken is de spijs in de stol wel verhit, zolang hij door en door gaar is.

Bron: Wikipedia: Amandelspijs en Voedingscentrum: 5x veilig met eieren.

Stol bewaren en delen

Een stol is brood, dus volg het advies voor brood. Het Voedingscentrum raadt kamertemperatuur aan, in een gesloten trommel of plastic zak. In de koelkast droogt brood uit. Invriezen kan wel, en dan haal je er per plak uit wat je nodig hebt. Zie je schimmel? Gooi de stol weg.

Deel je plakken uit aan familie of gasten, zeg er dan bij dat er amandelen in zitten. Sommige mensen zijn allergisch voor noten en kunnen daar hevig op reageren.

Bron: Voedingscentrum: Brood en Voedingscentrum: Noten.

Welke stol kwam er bij jullie op tafel?

Bakt iemand in jullie familie een stol met extra sukade, of juist zonder rozijnen? Dat is precies wat je wilt bewaren. In Familiesmaak kies je als soort "Gebak & koek" en vul je bij "Van wie?" in wie de stol elk jaar bakte. Hoorde hij bij het ontbijt op eerste kerstdag? Dat past in het verhaal bij het recept. Hoe je zo'n stukje schrijft, lees je in een verhaal bij een recept schrijven. Achterin komt vanzelf een register op ingrediënt, dus wie zoekt op amandelspijs vindt de stol meteen terug.