Recepten in dialect opschrijven: zo bewaar je ook de taal

Waarom de taal erbij hoort

In veel families heeft het eten een eigen woordenschat. Een gerecht dat thuis anders heette dan in de winkel. Een kookwoord dat alleen in jullie streek werd gebruikt. Of een uitspraak die oma altijd deed bij het opscheppen. Die woorden zijn net zo goed erfgoed als het recept zelf. Verdwijnt de taal, dan verdwijnt ook een stukje van het verhaal.

Nederland kent naast het Nederlands meerdere erkende talen. Het Fries is een officiële taal. Het Nedersaksisch en het Limburgs zijn erkend als regionale talen onder het Europees Handvest voor regionale talen. Daarnaast zijn er talloze dialecten, van Zeeuws tot Brabants.

Bron: Wikipedia: Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden.

Drie manieren om het op te schrijven

1. Naam in dialect, recept in het Nederlands

De makkelijkste manier. Zet de naam van het gerecht in dialect bovenaan en schrijf de ingrediënten en stappen in gewoon Nederlands. Zet de Nederlandse naam erachter tussen haakjes. Zo herkent iedereen het gerecht, en blijft de eigen naam bewaard.

2. Het verhaal in dialect

Schrijf het recept zelf in het Nederlands, zodat iedereen het kan koken. Maar schrijf het verhaal erbij in de taal waarin het werd verteld. Een zin als oma hem altijd zei, of een liedje dat erbij hoorde.

3. Alles in dialect, met uitleg

Wil je het helemaal in streektaal? Dat kan, maar zet onderaan een korte woordenlijst. Dan kunnen ook de kleinkinderen die het dialect niet meer spreken het recept volgen.

Tips voor de spelling

• Schrijf zoals het klinkt. Voor veel dialecten is er geen vaste spelling. Kies een schrijfwijze die familieleden herkennen.
• Vraag het een moedertaalspreker. Laat een oudere spreker de tekst nalezen. Spreek het samen hardop uit.
• Wees consequent. Schrijf hetzelfde woord in het hele boek op dezelfde manier.
• Neem het op. Laat opa of oma de naam van het gerecht inspreken op je telefoon. Dan weet je later hoe het klinkt.

Kooktermen uit de streek

Soms zit het dialect niet in de naam, maar in de bereiding. Een woord voor "laten sudderen" of een eigen maat, zoals "een handje" of "een kopje". Leg die woorden uit in gewone taal. Hulp bij oude kookwoorden vind je in ouderwetse kooktermen uitgelegd, en oude maten reken je om met oude maten omrekenen.

Interview je familie

De beste manier om de woorden te verzamelen, is vragen stellen. Hoe heette dit gerecht vroeger? Hoe noemde je moeder dit? Wat zei opa als het eten klaar was? Laat de verhalen vertellen in de taal waarin ze herinnerd worden. Een lijst met goede vragen staat in interviewvragen voor opa en oma over recepten.

In het boek

In Familiesmaak typ je de naam van het recept zoals jij wilt, ook in dialect. Bij "Het verhaal erachter" schrijf je de zinnen in streektaal, met eventueel de vertaling erachter. Bij "Van wie?" zet je de naam zoals de familie die gebruikte, bijvoorbeeld "beppe" of "oma". Nodig familieleden uit met een eigen link, dan vult iedereen zijn eigen recepten en woorden aan. Zo wordt het boek een stukje streekgeschiedenis.